Rdza jęczmienia to jedna z najczęściej występujących chorób grzybowych jęczmienia ozimego i jarego. Chorobę wywołuje grzyb Puccinia hordei, który poraża głównie liście. W sprzyjających warunkach może prowadzić do znacznego obniżenia plonu oraz pogorszenia jakości ziarna.
Największe zagrożenie występuje podczas ciepłej i wilgotnej pogody. W przypadku silnego porażenia straty mogą sięgać nawet 30–40%.
Jak wygląda rdza jęczmienia? (zdjęcia)
Rdza jęczmienia objawia się charakterystycznymi pomarańczowo-brązowymi skupiskami zarodników pojawiającymi się na liściach.
Rdza jęczmienia – pierwsze objawy na liściu
Początkowo są to niewielkie, okrągłe skupiska. Wraz z rozwojem choroby liczba zmian szybko wzrasta.
Rdza jęczmienia – skupiska zarodników na liściu
Objawy rdzy jęczmienia
Najczęstsze objawy rdzy jęczmienia:
- pomarańczowo-brązowe skupiska zarodników
- pylący nalot na liściach
- żółknięcie tkanek wokół zmian
- przedwczesne zasychanie liści
- osłabienie wzrostu roślin
Choroba rozpoczyna się zwykle na dolnych liściach, a następnie przenosi się na wyższe partie roślin.
Jak odróżnić rdzę jęczmienia od innych chorób?
Rdza jęczmienia:
- pomarańczowe skupiska zarodników
- pylące zmiany
- brak białego nalotu
Mączniak prawdziwy:
- biały nalot
- brak rdzawych skupisk
Kiedy pojawia się rdza jęczmienia?
Rozwojowi choroby sprzyjają warunki ciepłe i wilgotne. Patogen najszybciej rozwija się podczas częstych opadów oraz długotrwałego utrzymywania się wilgoci na liściach.
Najlepsze warunki dla rozwoju rdzy jęczmienia:
- temperatura 15–22°C
- wysoka wilgotność powietrza
- częste opady deszczu
- gęsty łan ograniczający przewiewność
Najczęściej pierwsze objawy obserwuje się wiosną, natomiast największe nasilenie choroby przypada na przełom wiosny i lata.
Kiedy pryskać jęczmień na rdzę? (BBCH)
Skuteczność ochrony zależy od szybkiego wykrycia pierwszych objawów choroby. W praktyce największe znaczenie mają dwa zabiegi fungicydowe.
T1 (BBCH 29–32)
- ograniczenie pierwszych infekcji
- ochrona dolnych liści
- spowolnienie rozwoju choroby
T2 (BBCH 37–39)
- ochrona liścia flagowego
- największy wpływ na wysokość plonu
- zabezpieczenie najważniejszych liści asymilacyjnych
Próg szkodliwości
- pojawienie się pierwszych skupisk zarodników
- systematyczny wzrost liczby porażonych roślin
- widoczne objawy na liściach środkowego piętra
Jak zwalczać rdzę jęczmienia?
Najlepsze efekty daje połączenie ochrony chemicznej z odpowiednimi działaniami agrotechnicznymi.
Ochrona chemiczna
- fungicydy z grupy triazoli
- strobiluryny
- substancje z grupy SDHI
Zabieg należy wykonać możliwie wcześnie, najlepiej przy pierwszych objawach choroby.
Metody agrotechniczne
- uprawa odmian mniej podatnych
- niszczenie samosiewów
- prawidłowy termin siewu
- unikanie nadmiernego nawożenia azotem
- odpowiednie nawożenie potasem i fosforem
Jakie straty powoduje rdza jęczmienia?
Wysokość strat zależy od terminu pojawienia się choroby oraz stopnia porażenia plantacji.
- lekkie porażenie – kilka procent
- średnie porażenie – 10–20%
- silne porażenie – nawet 30–40%
Największe straty występują w przypadku uszkodzenia liścia flagowego odpowiedzialnego za znaczną część procesu fotosyntezy.
Rdza jęczmienia – silne porażenie plantacji
Jak zapobiegać rdzy jęczmienia?
Profilaktyka pozwala znacząco ograniczyć ryzyko wystąpienia choroby.
- stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego
- dobór odmian odpornych
- niszczenie samosiewów
- odpowiednie zmianowanie
- regularna lustracja plantacji
Wczesne wykrycie objawów oraz szybka reakcja pozwalają skutecznie ograniczyć rozwój rdzy jęczmienia i zmniejszyć straty plonu.
Jak rozpoznać rdzę jęczmienia? (identyfikacja)
Aby rozpoznać chorobę w warunkach polowych, zwróć uwagę na:
- pomarańczowo-rdzawy kolor zmian
- pylące skupiska zarodników
- żółknięcie liści wokół zmian
- brak białego nalotu charakterystycznego dla mączniaka
To najprostsze cechy pozwalające odróżnić rdzę jęczmienia od innych chorób liści.
FAQ
Czy rdza jęczmienia jest groźna?
Tak. W przypadku silnego porażenia może powodować znaczne straty plonu oraz pogorszenie jakości ziarna.
Kiedy wykonać oprysk?
Najczęściej w zabiegach T1 i T2 lub bezpośrednio po pojawieniu się pierwszych objawów choroby.
Czy rdza jęczmienia występuje co roku?
Tak, szczególnie w latach ciepłych i wilgotnych, które sprzyjają rozwojowi patogenu.
Czy można pomylić ją z inną chorobą?
Tak. Najczęściej mylona jest z mączniakiem prawdziwym zbóż i traw oraz niektórymi plamistościami liści.
